مراسم بخت گشایی در تهران قدیم

آداب و رسوم ازدواج در تهران قدیم

آداب و رسوم ازدواج در تهران قدیم : در قدیم مراسم های متفاوتی برای بخت گشایی دختران وجود داشت. یکی از آنها این بود که دختران دم بخت منتظر میماندند تا پنبه زن برای مدتی کوتاه دست از کار بکشد. در همین حین فوا و بدور از چشم پنبه زن می آمدند تا از توی کمان پنبه زنی عبور کنند. انها اعتقاد داشتند که اگر چله کمان پنبه زن پاره شود، بخت انها نیز باز خواهد شد.

یکی دیگر از کارهایی که مادران برای بخت گشایی دخترشان انجام میدادند این بود که اگر در خانه ای برای نذری گوسفندی را می کشتند، مادر برای اینکه دخترش زودتر شوهر کند چادر دخترش را به همراه اندکی پول و کله قند به قصاب میداد تا آنها را از درون روده گوسفند عبور دهد. اعتقاد بر این بود که اگر دختر آن چادر را سر کند به زودی بختش باز خواهد شد.

یکی دیگر از مراسم هایی که برای بخت گشایی و همچنین حاجت روا شدن انجام میدادند، دوختن پیراهن مراد بود. این مراسم به این صورت اجرا میشد که در روز قتل ابن ملجم یعنی روز های بیستم و هفتم ماه رمضان زن ها ارایش کرده و به مساجد می رفتند. در تهران رسم بر این بود تا زن ها در مسجد شاه تجمع کنند . پارچه ای را که قبلا تهیه کرده بودند را در بین دو نماز گرفته و پیراهن مراد را می دوختند. اعتقاد داشتند که اگر کسی این پیراهن را بپوشد حاجت روا میشود.

آداب و رسوم ازدواج در تهران قدیم چگونه بود

خواستگاری و بله بران
مراسم خواستگاری در قدیم بسیار متفاوت از مراسم های امروزی بود. به این صورت که مادر داماد به چند نفر از خانم هایی که کارشان پیدا کردن دختری با شرایط مورد نظر بود می سپردند تا به انها معرفی کند. بعد از اینکه زنان دختری را در نظر می گرفتند، به همراه یک یا چند نفر از خانواده داماد سرزده به خانه دختر می رفتند تا دختر مورد نظر را ببینند.
بعد از مدتی دختر با کاسه آب وارد اتاق خواستگاری می شد و اب را به آنها تعارف می کرد و سپس در گوشه ای مینشست. سپس یکی از اعضای خانواده داماد که از همه با تجربه تر بود به سراغ دختر رفته، چادر یا چرقد او را کنار میزد تا مبادا دختر کچل باشد. بعد از اینکه از مو های دختر مطمئن میشد شروع به بو کردن دهان، زیر بغل و تمامی بدن دختر می کرد تا دختر بوی بد ندهد. بعد از اینکه تمامی این تشریفات انجام و دختر مورد نظر مورد پسند واقع میشد، به خانه داماد بر میگشتند و ماجرا را برای داماد تعریف میکردند. داماد هم از با توجه به شرحی که داده میشد دختر را تجسم میکرد و سپس موافقت و یا عدم موافقت خود ار اعلام میداشت.
اگر داماد موافقت میکرد، پدر داماد با چند نفر از بزرگان فامیل به خانه عروس رفته و به اصطلاح قدیمی ها شیرینی میخوردند. فردای همان روز هم مادر، خاله، عمو و دیگر افراد نزدیک داماد برای مراسم بله برون به خانه عروس رفته و در مورد مسائلی مانند مهریه، شیربها و روز عروسی صحبت می کردند.

بعد از چند روز هم داماد هدایای را با چندین مجمع به خانه عروس میفرستاد. هدایایی مانند یک عدد انگشتر با حلقه ی طلا ، یک کاسه نبات ، دو عدد کله قند ، تعدادی لباس برای پدر و مادر و خود عروس که بسته به فصل سال از جنس های مختلف انتخاب میشد . لباس هایی که برای عروس خانم فرستاده می شد معمولاٌ شامل : چادر ، پیراهن ، یک دامن ، یک جفت کفش ، دو جفت جوراب ، یک یا دو عدد چادر و زیرجامه و همچنین مقداری میوه از فصل ها و شیرینی بود.

خرید عروسی
بعد از اینکه مراسم خواستگاری و بله برون انجام میشد، هر زمانی که طرفین موافقت می کردند نوبت به خرید وسایل عروسی میشد. وسایلی که باید خریداری میشد شامل پارچه و با لباس دوخته شده ، آیینه و شمعدان ، وسایل آرایش عروس ، لباس های زیر برای عروس ، کفش و جوراب ، لوازم مربوط به سفره عقد و دیگر وسایل اینچننینی بود. تمامی خرج این دسته خرید ها هم کلاٌ به عهده داماد بوده است.

جهازبران
معمولا چند روز قبل از عروسی و یا حتی یک روز قبل مراسمی به نام جهاز بران انجام میگرفت. در این مراسم وسایل جهیزیه عروس به وسیله قاطر به خانه داماد حمل میشد. برای این مراسم هم عده ای نقاره زن نیز استخدام میشدند تا در طول مسیر هنرنمایی بپردازند.

قبل از اینکه قاطر ها به خانه داماد برسند، قسمت هایی از خانه را که برای عروس در نظر گرفته شده بود آب و جارو میشد. بعد از اینکه جهیزیه در خانه ی داماد قرار داده میشد، شخصی از طرف خانواده ی عروس صورت اسبابی که آورده بودند را به داماد نشان میداد و از داماد بابت آن وسایل رسیدی دریافت می کرد که به آن سیاهه می گفتند.

حنابندان
سه یا چهار روز به عقد مانده حنابندان انجام می گرفت که اولین آرایش عروس را آنجا انجام می دادند .

آرایش عروس ( بزک عروس )
یکی از آداب و رسوم مراسم ازدواج در تهران قدیم این بود که بعد از اینکه مراسم حمام عروس تموم میشد، او را با ساز و دهل به خانه آورده و شروع به آرایش او میکردند. آرایش های گذشتگان در فرهنگ های فارسی تحت عنوان ( هر هفت ) معرفی شده است و هر هفت یعنی لوازم آرایش زنانه که در قدیم عبارت بود از هفت چیز : سرخاب ، سفیدآب ، حنا ، وسمه ، سرمه ، زرک ، غالیه و خال.

مراسم عقد کنان
مراسم عقدکنان را در خانه عروس برگزار میکردند و برای این مراسم اتاقی را در نظر می گرفتند تا مراسم عقد کنان را آنجا برگزار کنند. قبل از اینکه مراسم را شروع کنند، چند نفر از خانم های خوش سلیقه فامیل به سراغ تزیین سفره عقد می رفتند. وسایلی که برای سفره عقد در نظر می گرفتند عموماٌ عبارت بود از : نقل و شیرینی ، چند کله قند ، چند لاله یا جار ، گلابدان ، خنچه ، اسپند ، کاسه ای آب که رویش یک برگ سبز باشد و ….

در هنگام عقد نیز عروس خانم را مقابل آیینه و رو به قبله می نشاندند و زمانی که عاقد در حال خواندن خطبه عقد بود عروس باید حتماٌ در آیینه نگاه کند تا بختش هم مانند آیینه صاف و روشن باشد. همچنین دو سپیدبخت هم باید پارچه ای سفید را بالا سر عروس نگه میداشتند و شخص دیگری هم بالا سر او قند می سایید. در این هنگام فرد دیگری با نخ و سوزن هفت رنگ تعدادی کوک به پارچه سفید میزند.

بردن عروس
پس از اینکه مراسم عقد و خطبه تمام میشد ساعاتی را به زدن ساز و رقص میپرداختند. سپس چند نفر از خانه ی داماد با اسب سفید برای بردن عروس می آمدند. عروس خانوم را سوار بر اسب می کردند و در جلوی آنها عمله جات طرب و پشت سر آنها نیز جاروکشان و سپس اسب عروس حرکت می کرد. وقتی قافله ی عروس به خانه داماد می رسید باید داماد به پیشواز عروس خانوم می رفت و باید تعدادی نارنج به طرف عروس پرتاب می کرد. اگر که عروس می توانست نارنجی را در هوا بگیرد به این معنا بود که عروس بر سر داماد مسلط خواهد شد.

بعد از اینکه عروس به خانه داماد وارد شد زن های فامیل می آمدند و شروع به شادمانی می کردند . آنها بر سر عروس و داماد همانند سرعقد نقل و پول می ریختند و می گفتند که هر گاه از این نقل دختر دم بختی بخورد به زودی بختش باز می شود .

پاتختی و مادر زن سلام
یکی دیگر از مراسمی که بعد از عروسی باید انجام میشد، پاتختی نام داشت. این مراسم بلافاصله بعد از شب عروسی و در اولین صبح انجام میشد. در مراسم پاتختی نزدیکان عروس و داماد حضور داشتند. همچنین در صبح بعد از عروسی ، داماد وظیفه داشت که با مادر زن خود ملاقاتی داشته باشد و از او به خاطر دختر پاکی که به او داده تشکر کند .